Chuyện
một ngành công nghiệp ôtô cóp-pi
Về
mặt khoa học kỹ thuật không ai dám chê Liên Xô, họ quá mạnh là đằng khác. Nhưng
riêng về cái món xe hơi thì lại không có vẻ gì là vậy.
Với
một cấu trúc không thay đổi cả trăm năm qua gồm một hình hộp đặt trên 4 bánh xe
thật khó để mà tạo ra những chuyến xe khác nhau. Vì thế, chuyện nhiều mác xe vay
mượn, bắt chước nhau là chuyện thường gặp. Tuy nhiên, một đất nước mà cả một
thời kì lịch sử, cả một nền công nghiệp xe hơi lại có những “bước
chân” chỉ đi theo nước khác thì quả là thú vị. Đấy là chuyện ở Liên
Xô.

Chiếc
Zil 117 bốn cửa đời 1972 có trọng lượng 2.950kg Về mặt khoa học kỹ thuật
không ai dám chê Liên Xô, họ quá mạnh là đằng khác. Nhưng riêng về cái món xe
hơi thì lại không có vẻ gì là vậy. Có lẽ ôtô ở đất nước này cũng chỉ được coi là
một dạng công cụ lao động, nên ngay từ khi phôi thai xuất hiện những chiếc xe có
bánh xe tự đi hồi đầu thế kỷ 20, ở Nga sau đó là Liên Xô, xe hơi cứ lẽo đẽo đi
theo xe “Tây”. Sự bắt chước này gây ra bởi giới quý tộc hủ
bại của đế chế Nga, làm méo mó việc Sa hoàng Pie Đại Đế đi châu Âu học những
kinh nghiệm quý báu về xây dựng đất nước.
Bắt
đầu đi ngược về năm 1901 ở St Petersburg, xuất hiện một nhà
máy
ôtô đầu tiên của nước Nga, mà thực chất là xưởng Freze
chuyên đóng các kiểu xe ngựa, sau nâng cấp lên thành đóng thùng xe gắn động cơ.
Họ kết hợp với hãng sản xuất xe đẹp Riga (Leitner) mua cục động cơ dầu của hãng
xe hơi De Dion Bouton của Pháp về và lắp thành chiếc ôtô đầu tiên của nước Nga.
Một nhà máy khác tên Aksai ở thành phố Rostov bên sông Đông thì mua bản quyền
của hãng Oldsmobile (Mỹ) để làm ra chiếc “Carved Dash”.
Năm
1906 viên kĩ sư Boris Lutskoy còn táo tợn hơn khi đứng ra tổ chức hẳn một xưởng
chuyên mua phụ tùng Đức về lắp thành những chiếc Mercedes bán cho người Nga. Tuy
vậy, vinh quang đẹp nhất thời kì này chính là mác xe Russo-Balt đã xuất hiện,
bằng những linh kiện nhập như sát-xi, động cơ 4 xi-lanh nhập Bỉ và Thụy Sỹ.
Những chiếc xe này đến giờ được sưu tập với giá lên tới hàng chục triệu USD.
Khi
cuộc Cách mạng tháng 10 long trời lở đất nổ ra năm 1917 khai sinh ra một
“đế chế” mới, cũng từ đây sản sinh ra một thứ tư tưởng duy ý
chí rất lạ lùng rằng cái gì của Liên Xô cũng phải thật hùng tráng. Thậm chí dân
tình còn có một câu nói cửa miệng thời đó như là: “Loài voi cũng đẻ ra
ở Nga”, hàng loạt mệnh lệnh, tranh cổ động đều ra sức tuyên truyền cho
sức mạnh Xô Viết. Và ôtô cũng là thứ không thể không có, không thể thua kém tư
bản, Liên Xô là phải có ôtô!
Vì
thế một cơ quan chuyên trách gọi là Viện nghiên cứu ôtô xe máy (NAMI) đã gấp rút
được thành lập, đóng vai trò chế tạo ngay lập tức một mẫu xe hơi Xô Viết đầu
tiền. Đó là chiếc NAMI-1 do viên kỹ sư trẻ Konstantin Sharapov phụ trách chế
tạo, chiếc xe được “tô hồng” ca tụng hết lời như là vinh
quang của ngành công nghiệp ôtô Xô Viết. Nhưng rồi tới năm 1979 ông Konstantin
đã bất ngờ thú nhận rằng, NAMI-1 thực ra bản cóp-pi của chiếc xe Tatra-11 của
người Czech (Séc).
Cho
tới suốt đến năm 1930, họ chỉ chế tạo được 403 chiếc NAMI-1, mặc dù nhận được vô
số ưu đãi khổng lồ từ nhà nước nhưng số lượng xe được sản xuất chẳng bõ bèn.
Ngày đó rất nhiều nhà quản lý, kỹ sư mà có tiếng là đứng đắn đều “ngạc
nhiên” rằng nên công nghiệp sản xuất ôtô quy mô của chế độ Xô Viết
đúng ra phải làm việc ngày đêm, nhà máy khổng lồ, ôtô phải xuất xưởng ầm ầm,
nhưng thực tế cái ngành đó chẳng làm cái gì hết? Còn đến giờ hầu như chẳng ai
còn biết đến chiếc NAMI-1 nó ra sao, nếu có lỡ tìm kiếm tên nó trên internet,
thậm chí bạn sẽ “ngã ngửa” vì bất ngờ!
Một
cơ hội mới đến cho
ôtô Liên Xô sau thời kỳ
chiếc xe Xô Viết đầu tiên là năm 1927. Lúc đó nền kinh tế thế giới đặc biệt là
Mỹ chìm trong cơn Đại khủng hoảng thứ 1. Hai hãng xe Chevrolet và Ford đều rơi
vào cảnh sống dở, họ đã tìm ra cửa thoát tạm thời bằng cách ký một thỏa thuận
với chính phủ Liên Xô để chuyển sang sản xuất xe ở đây. Không lâu sau, đường phố
Liên Xô ngập tràn những chiếc xe Mỹ đẹp tuyệt vời. Và cũng từ đây, Liên Xô lại
bắt đầu cho xe Mỹ lên “máy photocopy” để xì ra hàng loạt xe
nội địa y chang, cũng từ đây những tên tuổi xe Nga như Gaz, Lada, Volga đã ra
đời.

Zill
111 phiên bản năm 1957 Chiếc xe hơi đầu tiên mang hiệu GAZ xuất xưởng vào
tháng 12/1932, ngay lập tức nó có luôn cái tên lóng là “Ford Xô
Viết”. Thậm chí đến cái logo cũng na ná, hình oval xanh với chữ GAZ
thay cho chữ Ford! Chiếc xe này không được may mắn vì bán chậm, sau 5 năm họ
thay thế nó bằng mẫu GAZ M1. Mẫu xe này lại được cóp từ chiếc Ford model 1934,
với vài cải tiến cho phù hợp với điều kiện ở Liên Xô. Như giảm sóc trước dùng 2
lò xo nhún (xe Mỹ chỉ 1), lốp cũng dầy và cứng hơn… và thú vị là
những cải tiến ở chiếc GAZ M1 sau này đã trở thành “khuôn
mẫu” cho các mẫu xe “made in Liên Xô”.
Lúc
đầu Liên Xô chỉ được phép sản xuất xe hơi dạng du lịch thông thường theo thiết
kế Mỹ, mãi tới năm 1932, các kỹ sư Liên Xô mới có giấy phép để sản xuất kiểu xe
limousine cho các lãnh tụ dựa trên động cơ của mẫu Buick 90L, thiết kế kiểu dáng
giống Cadillac và mang cái tên không “lãng mạn” cho lắm
ZIS-101, với cái lưới tản nhiệt của Buick.
Cho
tới trước khi thế chiến 2 bắt đầu, Liên Xô đã gây dựng được một cơ sở vật chất
và nền tảng cơ khí, kỹ sư tài năng nhiều vô số. Thế nhưng tất cả những chiếc
limo thời kỳ này cho lãnh tụ vẫn hoàn toàn là bản sao từ xe Mỹ. Thậm chí đích
thân Stalin đã quyết định chọn xe Packard 180, và loại 3 xe Packard Clipper,
Cadillac 75 cũng như Cadillac 63, để làm xe mẫu sản xuất ZIS-110 cho ông tại nhà
máy ôtô đặc biệt “Moscow Factory”.
Đến
tháng 8/1945, sau chiến thắng phát xít, chính quyền mới đồng ý cho phép mở rộng
nhà máy Moscow để sản xuất cả xe du lịch cho dân chúng. Và cũng lại chính Stalin
chọn xe “Tây” làm mẫu cho xe nhà. Ông đặc biệt thích chiếc
Opel Cadette của Đức, thế là các kỹ sư đã miệt mài đem “mổ”
chiếc xe mẫu ra rồi vẽ lại từng chi tiết để chế tạo khẩn cấp ra vài chiếc xe
“nội địa hóa” giống thế để vừa lòng Stalin. Nhưng thú vị là
sau đó những phiên bản về sau của chiếc xe này với cái tên
“Moskvich” lại dần dần giống dòng xe Ford Taurus hơn là
giống xe Opel Đức. Sau đó khi nạn “sùng bái” Stalin nổi lên
mạnh mẽ ở giai đoạn Liên Xô thực hiện kế hoạch 7 năm phát triển kinh tế (1959
– 1965) đã khiến các kỹ sư Liên Xô thời kỳ này phải nai lưng để cho ra
lò vô số kiểu dáng mẫu mã ôtô mới. Nổi lên là chiếc ZIL-111 và GAZ-13
“Chaika”, nhái theo những chiếc xe hàng
“xịn” của Mỹ như phong cách của Cadillac đời 1960-61, nhưng
cũng giống mọi thứ ở Liên Xô, chiếc GAZ-13 này cũng chẳng hề thay đổi thiết kế
hay “face-lift” đúng như Tây vẫn làm cho tới tận năm 1979,
tức là 20 năm vẫn nguyên mẫu như vậy.

Gaz-113
Thậm chí có những mẫu xe lại được chế tạo kì khôi đến mức, khi thiết kế một chi
tiết của xe, chỉ cần một vị thứ bộ trưởng gọi điện xuống nhà máy nói rằng:
“Tôi nghe thấy các bạn định làm cái giảm xóc theo mẫu của xe VW, nhưng
tôi lại thích kiểu của xe Fiat hơn”. Vậy là lập tức chiếc xe được thay
ngay giảm xóc kiểu Fiat-600! Đó là trường hợp của chiếc ZAZ-965, mà sau này được
dân Nga ví von nó giống như cục xà phòng. Rồi như câu chuyện về chiếc xe nổi
tiếng Vilga (đời sau của chiếc Pobeda) khi ra mắt nó đã được lấy theo khuôn của
3 mẫu xe Mỹ là Ford Mainline-1954, Chevrolet Belair và Plymouth Savoy. Thậm chí,
trước khi ra mắt, nó còn được quảng cáo bằng chính hình ảnh của 3 chiếc xe Mỹ
kia.
Chỉ
có duy nhất một trường hợp ngoại lệ, chính là chiếc Niva, chiếc xe địa hình
khiến người ta từng phải thốt lên “đây mới là xe Nga”. Còn
lại, câu chuyện cóp-pi của nền công nghiệp ôtô Liên Xô có nói mãi cũng không
hết, người ta đã coi nó như một phần không thể tách rời của cả một thời kỳ biến
động. Đến tận bây giờ đặc tính này vẫn còn dây dưa ngay cả với những mẫu xe hiện
đại của Nga, chỉ có điều chúng lại đang kết hợp với những thương hiệu mới như
Nissan, Renault, Dacia.
Thất
bại kể trên không chỉ ở khả năng sáng tạo kém cỏi, mà chủ yếu do tham vọng muốn
tự mình làm toàn bộ chiếc ôtô bằng mọi giá. Cho đến thời điểm này, các hãng xe
Đức, Mỹ đi trước cũng đã phải chia sẻ quá trình sản xuất ra khắp nơi trên thế
giới để có thể tồn tại. Hai thập kỷ sau khi Liên Xô sụp đổ, đến lượt công nghiệp
ôtô Việt Nam loay hoay không tìm thấy đường ra với cùng một lối suy nghĩ duy ý
chí.

Dacia
có giá vào khoảng 13.000 USD tại Nga Theo 24h
Xem
chi tiết tại: Việt Giải Trí với bài viết Chuyện một ngành công
nghiệp ôtô cóp-pi
Bluehost.com
http://chieucuoituan.com/showthread.php/133863-Chuyen-mot-nganh-cong-nghiep-oto-cop-pi?goto=newpost